อดีต ปัจจุบัน อนาคต ห้วยเสนงไม่ใช่แค่อ่างเก็บน้ำ

เรียบเรียงโดย อภินันท์ บุญทอน

เคยมีแขกต่างบ้านว่านต่างเมืองถามคนสุรินทร์ว่า ห้วยเสนงอยู่ที่ไหน? มักจะได้รับคำตอบอยู่เสมอๆ ว่า “อยู่ที่อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง” เป็นคำตอบที่ไม่น่าแปลกใจนัก เพราะหากมีการจัดทำทำเนียบแหล่งท่องเที่ยวในจังหวัดสุรินทร์ก็ย่อมมีรายชื่อ ของอ่างเก็บน้ำห้วยเสนงขึ้นทำเนียบทุกครั้งไป เมื่อเป็นอย่างที่ว่า ห้วยเสนงจึงเริ่มต้นที่อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง และถูกระบายผ่านมาตามคลองส่งน้ำ เข้าสู่ที่กักเก็บสำหรับทำน้ำประปาเพื่อใช้อุปโภคบริโภคในเมืองสุรินทร์ และคลองส่งน้ำอีกเส้นหนึ่งก็ทอดผ่านไปทางต.ท่าสว่าง ต.นาดี ลำน้ำห้วยเสนงที่เคยถูกใช้มาแต่การสร้างบ้านแปงเมืองสุรินทร์ ก็ค่อยๆ ถูกลืมหายไประหว่างรุ่นสู่รุ่นของคนสุรินทร์

แต่ในความเป็นจริง ยังมีลำน้ำที่ชื่อ เสนง หรือ “แสน็ง” ในภาษาพื้นเขมรถิ่นไทย ทอดตัวออกจากท้ายอ่างเก็บน้ำห้วยเสนง ผ่าน ต.เฉนียง ต.นอกเมือง ต.ในเมือง ต.คอโค และไหลลงไปบรรจบกับลำชีว์ที่บริเวณบ้านโคกจ๊ะ ต.ท่าสว่าง และอีกด้านหนึ่งบริเวณด้านเหนืออ่างเก็บน้ำห้วยเสนงขึ้นไปลำห้วยเสนงก็แผ่ ก้านสาขาตามแหล่งที่มาในบริเวณเทือกเขาพนมดงรัก (ดองแร็ก) เช่น บริเวณเขาแหลม, เขามะนาว, พนมซอร์, พนมสโร๊ย,และบริเวณด้านหลังของเขาโต๊ะ ไหลเรียงทอดตัวผ่านชุมชน ต.แนงมุด ต.โคกตะเคียน อ.กาบเชิง, ต.หนองใหญ่ ต.ตาเบา ต.โคกยาง ต.ทมอ อ.ปราสาท ทั้งสิ้นประมาณ ๓ อำเภอ ๑๑ ตำบล ๑๒๐ หมู่บ้าน ที่ใช้ประโยชน์ในการอุปโภคบริโภค การเกษตรกรรม อุตสาหกรรม ตลอดจนการพึ่งพาฐานทรัพยากรลุ่มน้ำห้วยเสนงในการยังชีพ เช่น การหาปลา เก็บผัก สัตว์น้ำ และพืชสมุนไพร อีกทั้งยังเป็นสถานที่ในการประกอบประเพณีและพิธีกรรมอันสะท้อนถึงมรดกทาง ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์อันดีงาม

สภาพการณ์ของลำห้วยเสนงนอกเหนือจากการถูกลืมเลือนไปจากความทรงจำของคน สุรินทร์แล้ว ห้วยเสนงยังได้รับผลกระทบจากการใช้ประโยชน์และจากการพัฒนาในหลาย ๆมิติด้วยกัน คือ ในมิติของภาคชนบท เช่น การใช้สารเคมีในการเกษตรกรรม ไหลชะล้างลงสู่ลำห้วยเสนงแล้วไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง ซึ่งระดับการปนเปื้อนสารเคมีในแหล่งน้ำมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ การใช้ทรัพยากรป่าริมน้ำอย่างไม่ถูกวิธีทำให้พื้นที่ป่าลดลง ความอุดมสมบูรณ์ลดลงและทรัพยากรในน้ำหายากมากขึ้น การเปลี่ยนภูมิทัศน์เนื่องจากการพัฒนาแหล่งน้ำและการใช้ประโยชน์ทำให้ความ รู้และองค์ความรู้ที่มีในลุ่มน้ำเริ่มหดหายไป สะท้อนให้เห็นถึงภาวการณ์พึ่งตนเองของชาวบ้านลดลง(ซึ่งจะส่งผลต่อปัญหาด้าน เศรษฐกิจของชุมชนในระยะยาว) ในมิติภาคเมือง เช่น ปัญหาสุขภาพและสิ่งแวดล้อมทางน้ำ น้ำเสียจากภาคอุตสาหกรรมและบริการ เป็นต้น

ที่ผ่านมาปัญหาของลำน้ำห้วยเสนงยังไม่ถูกหยิบยกอธิบายอย่างเป็นระบบเพื่อ แสวงหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาในปัจจุบันและหามาตรการป้องกันปัญหาในอนาคตดัง นั้นจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการเริ่มต้นจุดประกายปัญญาของท้องถิ่น สุรินทร์ในการแสวงหาความร่วมมือและร่วมกันฟื้นฟูลุ่มน้ำห้วยเสนงซึ่งมีความ สำคัญที่อาจเรียกได้ว่า “แม่น้ำเสนง” แม่ ที่มีความสำคัญทั้งภาคเมืองภาคชนบท ภาคอุตสาหกรรมและบริการ และภาคเกษตรกรรม และนับว่าเป็นเส้นเลือดใหญ่ของชาวสุรินทร์ก็ว่าได้

ที่มา : http://www.esaanvoice.net/saneng/index.php?name=knowledge&file=readknowledge&id=35

Share on Facebook